Categories
Klokkentorens

Klokken(torens) in de provincie Groningen

Het klokkenbezit van de provincie Groningen bestaat uit ongeveer 400 luidklokken, zeven met de hand te bespelen beiaarden en ongeveer 25 automatisch spelende carillons. In de toren van Stedum hangt de oudste gedateerde klok (1300) van Nederland.

Klokkenmuseum

Bijzonder is het 12-gelui van de Groninger Martinitoren; Een gilde van klokkenluiders zorgt regelmatig voor luidingen. De beiaard van de Martinitoren telt 52 klokken. De zwaarste 3 klokken worden ook als luidklokken gebruikt.

Heiligerlee “Klokkengieterijmuseum;”
In een torentje in de tuin achter het museumgebouw bevindt zich een beiaard van 49 klokken, gegoten door Van Bergen. Zeventien klokken zijn in 1965 vervaardigd, één in 1967 en vijf grote alsmede de kleinste 26 in 1968. Met een elektromagnetisch bandspeelwerk wordt het automatisch spel gerealiseerd.

Geschiedenis:
Deze beiaard werd gegoten in opdracht van de bond van Mobilisatie-Invaliden. In 1969 werd ze voorlopig opgesteld in de tuin van de voorzitter van de bond, de heer Pieter de Boer, in Drachten. Na een korte periode in Aardenburg te hebben gestaan werd de beiaard in 1987 naar Heiligerlee overgebracht en opgesteld in de tuin van het zojuist gestichte Klokkengieterijmuseum.

Afbeeldingen en opschriften op de grootste klokken en plaquettes op de achtermuur van het museum brengen de oorsprong van het carillon in herinnering.

Brons

Brons is een verzamelnaam van kopertinlegeringen die reeds in de prehistorie (Bronstijd, 1700 – 700 voor Christus) bekend waren. De “spijs” die wordt gebruikt voor het gieten van luidklokken en carillonklokken bestaat uit 78% koper en 22% tin. De hardheid van de legering bereikt het maximum bij ongeveer 30% tin en neemt dan weer af. Brons kan heel goed gegoten worden en vindt een zeer uitgebreide toepassing. Brons bestaat slechts zelden uitsluitend uit koper en tin. Kleine hoeveelheden van andere metalen hebben dikwijls grote invloed op de eigenschappen, zoals bijvoorbeeld op de treksterkte, hardheid en bewerkbaarheid.
Het smeltpunt van tin ligt bij 236 graden en van koper bij 1083 graden Celsius. Tin (St=Stannum, atoomnummer 50 op het periodiek systeem) heeft een kookpunt van 2265 graden Celsius. Koper (Cu=Cuprum, atoomnummer 29 op het periodiek systeem) heeft een kookpunt van 2595 graden Celsius.
Messing is een geelkoper, legering …

Categories
Gieten

Gieten

Het gieten van een klok gebeurde in deze fabriek, zij het dat bepaalde handelingen in de loop van de tijd gemechaniseerd zijn, nog merendeels precies als in de vorige eeuwen, namelijk door op een gemetselde kern een kleilaag te leggen met behulp van een ronddraaiende mal (rib), die te bakken en daarop een “valse” klok te draaien.

Klokkenmuseum

Deze valse klok wordt voorzien van opschriften, versieringen en medaillons van was. Daartegen wordt de mantel gebakken. Na het opheffen van de mantel wordt de valse klok weggebroken (men spreekt daarom ook wel van een “verloren vorm-model” of “cire-perdue”) en herplaatst men de mantel. De ontstane holle ruimte wordt, meestal van bovenaf, volgegoten met brons. De “klokspijs” bestaat uit 78% koper en 22% tin. Soms laat men de valse klok achterwege en gebruikt men stalen kernen en mantels waartegen de klei wordt gelegd. Ook is al gebruik gemaakt van beton.

De klokspijs wordt verhit tot 14 ŕ 1500 graden Celsius. Soms worden met gebruik van gietkanalen 6 of meer klokken tegelijkertijd of direct na elkaar gegoten. Na afkoelen wordt de klok uitgegraven, van vuil ontdaan en (eventueel) gezandstraald.

Bij de gietdemonstratie in dit museum wordt een “fonte au sable” of “zandsmeltwerk” toegepast. Deze vorm van gieten werd ook al in de Oudtijd toegepast. Het oorspronkelijke model blijft daarbij bestaan (is dus tegengesteld aan de verloren vorm).

Carillon

A carillon or chime is a tower-musical instrument consisting of 2-4 or 5 octaves, chromatically tuned bells (chromatic with half tones on or off). The ideal arrangement is a wooden or iron chair, with clocks on rows, the largest below and the smallest at the top. The clocks must hang close together. On both sides of the bells are the racks with tumblers. The name Carillon is only used when the number is at least 30 (less than 2.5 octaves) and the instrument can be played by a stick keyboard. Preferably at least 47 clocks are suspended (is then 4 octaves).

The carillon art originated in the Netherlands, at the end of the 14 e century. There was then a mechanical arrangement of three bells that showed some tones, in the same …