Categories
Gieten

Gieten

Het gieten van een klok gebeurde in deze fabriek, zij het dat bepaalde handelingen in de loop van de tijd gemechaniseerd zijn, nog merendeels precies als in de vorige eeuwen, namelijk door op een gemetselde kern een kleilaag te leggen met behulp van een ronddraaiende mal (rib), die te bakken en daarop een “valse” klok te draaien.

Klokkenmuseum

Deze valse klok wordt voorzien van opschriften, versieringen en medaillons van was. Daartegen wordt de mantel gebakken. Na het opheffen van de mantel wordt de valse klok weggebroken (men spreekt daarom ook wel van een “verloren vorm-model” of “cire-perdue”) en herplaatst men de mantel. De ontstane holle ruimte wordt, meestal van bovenaf, volgegoten met brons. De “klokspijs” bestaat uit 78% koper en 22% tin. Soms laat men de valse klok achterwege en gebruikt men stalen kernen en mantels waartegen de klei wordt gelegd. Ook is al gebruik gemaakt van beton.

De klokspijs wordt verhit tot 14 ŕ 1500 graden Celsius. Soms worden met gebruik van gietkanalen 6 of meer klokken tegelijkertijd of direct na elkaar gegoten. Na afkoelen wordt de klok uitgegraven, van vuil ontdaan en (eventueel) gezandstraald.

Bij de gietdemonstratie in dit museum wordt een “fonte au sable” of “zandsmeltwerk” toegepast. Deze vorm van gieten werd ook al in de Oudtijd toegepast. Het oorspronkelijke model blijft daarbij bestaan (is dus tegengesteld aan de verloren vorm).

Carillon

A carillon or chime is a tower-musical instrument consisting of 2-4 or 5 octaves, chromatically tuned bells (chromatic with half tones on or off). The ideal arrangement is a wooden or iron chair, with clocks on rows, the largest below and the smallest at the top. The clocks must hang close together. On both sides of the bells are the racks with tumblers. The name Carillon is only used when the number is at least 30 (less than 2.5 octaves) and the instrument can be played by a stick keyboard. Preferably at least 47 clocks are suspended (is then 4 octaves).

The carillon art originated in the Netherlands, at the end of the 14 e century. There was then a mechanical arrangement of three bells that showed some tones, in the same …

Categories
Het Klokkengieterijmuseum

Het Klokkengieterijmuseum

In het voormalige fabriekspand van de klokkengietersfamilie Van Bergen is sinds 1987 het museum gevestigd. Aan de hand van de unieke collectie, waaronder de oudste klok van de provincie Groningen en een klok van de Stradivarius van de klokkengieters (Geert van Wou)  geeft het museum een inkijk in de geschiedenis van  klokken, carillons en uurwerken in Nederland en Europa. Het museum beschikt daarnaast als enige museum in Nederland over een oorspronkelijke gietkuil, waar het gieten echt beleefd kan worden.

Het museum is van mei tot en met oktober geopend voor bezoekers. Een bezoek buiten deze openingstijden is mogelijk op afspraak, bijvoorbeeld voor groepen, scholen, kinderfeestjes of speciale arrangementen. Het is ook mogelijk om in het museum te trouwen.

Schoolgroepen

Met de klas naar het Klokkengieterijmuseum en Museum Slag bij Heiligerlee? Dat kan! Door middel van een interactieve speurtocht doen kinderen van alle leeftijden en groepen allerlei ontdekkingen over de Slag bij Heiligerlee en de Klokkengieterij.

Het Klokkengieterijmuseum biedt de mogelijkheid om met de klas zelf een klokje te gieten. In het museum zijn veel grote en kleine klokken te zien en te horen die vroeger in de gieterij zijn gegoten. Het luiden van de klokken en de specifieke klankkleur van iedere klok zijn nauw verbonden met muziek. De kinderen kunnen zelf de verschillen ontdekken tussen de verschillende uurwerken en klokken. Op het carillon van het museum mogen de kinderen zelf een lied proberen te spelen.

De speurtocht omvat twee korte bezoeken aan de beide musea en een belevingsroute door de omgeving. Voor docenten wordt een educatief lespakket ontwikkeld om te gebruiken in de klas naast het museumbezoek.…

Categories
Hemony

Gebroeders Hemony

Na vestiging in Nederland fungeerden de uit Lotharingen (beiden geboren te Levécourt) afkomstige broers Francois (1609-1667) en Pierre Hemony (1619-1680) aanvankelijk als klokkengieters en geschutsgieters. Zij kregen echter al snel faam als klokkengieters en carillonfabrikanten vanwege de hoge graad van toonzuiverheid van hun carillons.

Zij werkten eerst voornamelijk vanuit Zutphen sedert 1642. Francois werd in 1657 naar Amsterdam geroepen om daar carillons te maken. Zijn broer Pierre (als klokkengieter noemde hij zich Pieter) ging in, voornamelijk, de Zuidelijke Nederlanden werken. Hij signeerde zijn klokken voornamelijk met de naam Petrus. Hij voegde zich in 1664 bij zijn broer Francois in Amsterdam en samen goten zij naast beiaarden ook veel geschut, onderandere voor de Tweede Engelse oorlog. Sinds 1663 goot Francois ook beelden, zoals die op het paleis (toen stadhuis) te Amsterdam.

Samen hebben Francois en Pieter Hemony ongeveer 51 carillons gemaakt, voor zowel het binnenland als het buitenland. Zij wisten door de klokken op een speciale manier te stemmen een zeer zuivere toon te bereiken. De hoge perfectie in het stemmen hadden zij mede te danken aan de Utrechtse beiaardier en fluitist Jacob van Eyck (1590-1657). Van de 51 beiaarden zijn er 29 bewaard gebleven. De meeste zijn echter zodanig gerestaureerd dat alleen de zwaardere Hemony klokken gehandhaafd werden. De overige werden vervangen.

Na de dood van François Hemony in 1667 zette Pieter het bedrijf voort en een week nadat hij het carillon voor de Amsterdamse Munttoren voltooide kende het stadsbestuur hem de titel toe van “Stadsklokkengieter van Amsterdam”, waarmee hij de officiële opvolger van zijn broer werd. Pieter maakte nadien nog 10 complete carillons, waarvan er twee groter waren dan die zijn broer ooit gemaakt had. Daarnaast breidde hij een flink aantal eerder door zijn broer geleverde spelen uit (bijvoorbeeld Groningen, Haarlem, Utrecht Jacobi, Delft etc.)  Doordat de economische situatie van het land de aanschaf van nieuwe carillons beperkte, vond Pieter Hemony de tijd om zich met “hobby’s” bezig te houden: de fabricage van een compleet uurwerk met speeltrommel (Amsterdam/Munt), ontwikkeling van kleinere beiaardklokken, methode om tafelbellen zuiver te stemmen. 
Enkele weken voor zijn dood in 1680 nam hij van …